Poczucie własnej wartości

Czym jest poczucie własnej wartości? To wtedy, gdy uznajemy się za osoby wartościowe, gdy znamy swoją wartość – mamy świadomość zarówno swoich mocnych jak i słabych stron. Musimy jednak akceptować siebie takimi, jakimi jesteśmy. Wysoka samoocena jest wtedy, gdy myślimy i mówimy o sobie “jestem ok” lub “jestem w porządku,nawet gdy popełnię błąd”.  Poczucie własnej wartości nie powoduje bycia zarozumiałym, ustawia nas we właściwej perspektywie, pozwala poczuć się pewniej i bezpieczniej w wielu sytuacjach. 

Poczucie własnej wartości nie jest nam dane z momentem urodzenia, nabywamy je w trakcie trwania naszego życia. 

Wielu rodziców zastanawia się jak wspierać swoje dziecko,, by miało wysokie poczucie własnej wartości. By dziecko wierzyło we własne siły. 

 

Zacznijmy od tego, że dziecko mając swoją pozycję w życiu rodzinnym, pełniąc swoje role społeczne uczy się być członkiem rodziny i społeczeństwa. Dzięki temu widzi jaki stosunek mają do niego inni, a relacje te kształtują osobowość dziecka.

Jakie mogą być skutki niskiej samooceny u dziecka?
Co ono myśli o sobie? 

  • “Nie mam szans”;
  • “Inni są lepsi”;
  • “Jeśli mi się coś udaje, to czysty przypadek”;
  • “Do niczego się nie nadaję”;
  • “Nie dam sobie rady”;
  • “Jestem beznadziejny, bezużyteczny…”;
  • “Nie jestem dobry”;
  • “Jestem do niczego”;
  • “Jestem zbyt (brzydki, …), by ktoś się mną zainteresował”.

Co robią rodzice, że dziecko ma niskie poczucie wartości? 

  • porównują je do innych;
  • krytykują je przy innych;
  • wyśmiewają je;
  • dokuczają czy drażnią je, dając “podwójne komunikaty” (ironia, sarkazm, żarty obrażające godność dziecka);
  • mówią, że się do niczego nie nadaje;
  • nie wierzą w jego możliwości;
  • często karcą i ostro je krytykują;
  • grożą;
  • wyręczają;
  • są nadopiekuńczy;
  • nie zauważają jego pozytywów czy sukcesów, skupiając się na negatywach;
  • podkreślają porażki, niedociągnięcia, trudności;
  • często mówią: “Powinieneś umieć.”, “Trzeba było.” lub “Nie rób tego.”, “Nie wolno.”;
  • nie poświęcają mu dość czasu (zajmują się innym dzieckiem, pracą itp.);
  • mają względem niego nierealne oczekiwania (nieadekwatne co do możliwości psychofizycznych dziecka lub nadmiernie wygórowane);
  • mówią mu wprost lub poprzez komunikację niewerbalną, że jestniechciani (tak też może być odebrane przez dziecko odejście rodzica w wyniku, np. rozwodu);
  • manipulują nim;
  • wykorzystują je psychicznie, emocjonalnie czy seksualnie;
  • znęcają się nad nim w domu.

Niska samoocena może doprowadzić do:

  • trudności w określeniu swoich potrzeb;
  • braku poczucia bezpieczeństwa;
  • tendencji do ciągłego przepraszania;
  • nadmiernej wrażliwości na krytykę;
  • wycofania z życia rodzinnego czy społecznego;
  • problemów w związkach;
  • braku umiejętności w przyjmowaniu i cieszeniu się sukcesem, komplementami;
  • zaburzeń w jedzeniu (nadwaga, anoreksja);
  • nadużywania narkotyków, alkoholu;
  • pracoholizmu;
  • uzależnienia od innych ludzi – od rodziny do guru;
  • depresji;
  • samobójstwa.

Ważne jest:

  • to, co mówimy do dziecka, jak reagujemy na jego zachowanie, wpływa na jego myślenie o sobie i na jego gotowość do stawiania czoła wyzwaniom;
  • kiedy sprawiamy, że dziecko czuje się zauważane, akceptowane, rozumiane (choćby dzięki aktywnemu słuchaniu czy pochwałom opisowym), wzrasta w poczuciu własnej wartości – zgodnie ze słowami Montessori dziecko żyjące w atmosferze aprobaty uczy się lubić siebie, dziecko akceptowane i chwalone uczy się doceniać innych;
  • dziecko, które dobrze myśli o sobie, z radością podejmuje nowe, nawet trudne wyzwania, a porażki traktuje jako chwilowe niepowodzenie, niepomniejszające jego wartości.

Wskazówki dotyczące budowania poczucia własnej wartości u dziecka w codziennym życiu:

  • miejmy pozytywne nastawienie do dziecka – choć to może banalne, jednak często o tym zapominamy…;
  • używajmy pozytywnego języka, zdań twierdzących, skupiajmy się na tym, co pozytywne w danej sytuacji czy rozwiązaniach, które można zastosować w przyszłości, np. zamiast “Nie powinieneś był tego robić”, lepiej “Następnym razem zrób to tak”;
  • wyrażajmy wiarę w dziecko (“Wierzę, że dasz radę, by następnym razem inaczej postąpić, jak ktoś ci będzie dokuczał”);
  • stosujmy pochwały opisowe – jeśli podoba nam się rysunek narysowany przez naszą pociechę, powiedzmy konkretnie dlaczego (tzn. opisując to, co widzimy), np. “Użyłeś ciekawych kolorów, na twoim obrazku dzieje się wiele rzeczy, występuje dużo ciekawych postaci” (więcej w artykule: “Jak chwalić, by wzmacniać pozytywne zachowania dzieci?”);
  • pamiętajmy, że jesteśmy wzorem dla dzieci, więc duże znaczenie ma, jak my przyjmujemy komplementy, pochwały oraz czy dobrze mówimy o sobie i swoim partnerze, mężu, innych;
  • doceniajmy i nagradzajmy każde osiągnięcie, nawet najmniejsze;
  • wieszajmy wykonane rysunki na domowej wystawie, np. na lodówce;
  • zauważajmy wysiłki dziecka;
  • wprowadźmy niezmienne zasady obowiązujące każde dziecko w domu, np. dziecko porozrzucało zabawki i nie ma ochoty ich poskładać na miejsce – na jakiś czas odkładamy zabawki poza zasięg dziecka; dziecko nie chce jeść obiadu – pozostaje głodne do kolacji (więcej w artykule: “Jak stanowić granice i wprowadzać reguły?”);
  • mówmy, czego oczekujemy, zamiast mówić, czego nie oczekujemy – małym dzieciom trudno jest zrozumieć uwagi negatywne, dlatego przekazujmy swoje oczekiwania w sposób pozytywny, np. zamiast mówić: “Nie trzaskaj drzwiami”, lepiej powiedzieć: “Proszę, zamykaj drzwi delikatnie”;
  • eksponujmy konsekwencje wynikające zarówno z dobrego, jak i złego postępowania dziecka – kiedy dziecko widzi konsekwencje swojego postępowania, łatwiej mu zrozumieć, że to ono kieruje swoim życiem; jeśli dziecko spotyka się tylko z karą, to rodzi się w nim przekonanie, że to rodzic kontroluje sytuację i podejmuje decyzje;
  • pozwólmy dzieciom odczuć konsekwencje swoich czynów – w ten sposób wyrażamy do niego szacunek i rozwijamy odpowiedzialność za siebie; stosujmy przy tym kary będące naturalną konsekwencją zachowania ze wskazaniem, jak naprawić szkodę, które nie ujmują obrazu siebie, lecz pokazują dziecku, że może popełniać błędy i je naprawiać – konsekwencje złych zachowań mogą być dotkliwe, ale nie naruszają godności dziecka (więcej w artykule: “Konsekwencje jako skuteczny środek wychowawczy”);
  • używajmy komunikatów dotyczących konkretnych zachowań, gdyż dają dziecku szansę uznania swojego błędu, nie naruszając jego myślenia o sobie w przeciwieństwie do komunikatów zawierających negatywną ocenę osoby dziecka (“Nie podoba mi się, jak rozrzucasz zabawki. W ten sposób szybciej się niszczą” zamiast: “Jesteś złym chłopcem. Znowu zrobiłeś bałagan w pokoju”);
  • odwołujmy dziecko do jego doświadczeń, a nie innych dzieci (w tym rodzeństwa), np. “Pamiętam, jak na ostatnim spotkaniu z Asią posprzątałaś swój pokój”, a nie: “Popatrz na swoją siostrę – ona zawsze ma porządek w swoim pokoju”;
  • nazywajmy i podkreślajmy jego umiejętności;
  • uczmy dziecko rozpoznawać i nazywać swoje uczucia – umiejętność ta pozwala lepiej poznać samego siebie i pomaga radzić sobie z trudnymi sytuacjami;
  • aktywnie słuchajmy i odzwierciedlajmy jego uczucia (więcej w artykule: “Aktywne słuchanie – czy nie wystarczy sprawne ucho, by słuchać?”);
  • zapraszajmy (a nie przymuszajmy) do rozmów;
  • zachęcajmy do samodzielności (więcej w artykule: “Jak uczyć dzieci samodzielności?”);
  • pozwalajmy dziecku robić to, co już potrafi samodzielnie; zadawajmy dziecku pytania, na które potrafi odpowiedzieć, a jednocześnie pokazujmy, że robi postępy – jeśli dziecko wie, że wiele już potrafi, chętniej będzie podejmowało nowe zadania;
  • za każdym razem, kiedy przegrywamy albo stajemy przed problemem, możemy dać dzieciom przykład, traktując to jako okazję nauczenia się czegoś nowego o nas samych;
  • uczmy, że porażki można spróbować pokonać, jeśli skoncentrujemy się na rozwiązaniu, a nie szukaniu winy w sobie;
  • przyzwyczajmy nasze pociechy, że w życiu sukcesy przeplatają się z porażkami – dajmy im możliwość doświadczania zarówno sukcesów, jak i porażek;
  • utwierdzajmy dzieci w przekonaniu, że nie ma sytuacji bez wyjścia, i wspierajmy je w poszukiwaniach rozwiązań;
  • zachęcajmy do samodzielnego rozwiązywania swoich problemów (więcej w artykule: “Jak skutecznie rozwiązywać problemy?”);
  • rozwiązujmy trudne sytuacje poprzez odgrywanie scenek – często dzieci wiedzą, jakie jest rozwiązanie, “co” powinny zrobić, ale nie wiedzą “jak” – czasami nie wystarczy powiedzieć dziecku, co ma zrobić, tylko pokazać mu “jak”;
  • uczmy, że najważniejsze jest, jak ono samo się spostrzega, a nie zdanie innych – odwołujmy go do jego osądu (“A jak ty myślisz?”, “Co ty na ten temat sądzisz?”).

Poczucie własnej wartości, wiara w siebie, we własne siły jest kluczem do szczęścia. Kiedy skupiamy się na dobrych stronach, wszystko idzie lepiej.

 

Bardzo dobrym sposobem rozwoju poczucia własnej wartości dzieci jest proponowanie im zabaw, które pomagają dostrzec własne mocne strony, umiejętności, wyjątkowość. Można je przeprowadzić i w szkole i w domu.

  1. LUSTERKO – nauczyciel rozdaje dzieciom lusterka i prosi o dokładne obejrzenie swojej twarzy, znalezienie szczegółu, który im najbardziej się podoba i ich wyróżnia. Następnie dzieci mają narysować swoje odbicie na kartce. Ważne w tej zabawie jest zwrócenie uwagi na to, że każdy jest niepowtarzalny, każdy ma cechy, które go wyróżniają.
  2. CZAPKA– nauczyciel rozdaje uczniom szablon czapki i prosi o zastanowienie się, co dzieci w sobie lubią, jakie są ich mocne strony. Następnie prosi o wpisanie ich na czapce i pokolorowanie pompona na ulubiony kolor. Następnie dzieci prezentują swoje zalety kolegom. Ważne jest tu zaznaczenie, że duże znaczenie ma to, co o sobie myślimy, że każdy z nas ma zalety i warto się nimi pochwalić, dzięki nim jesteśmy wyjątkowi.
  3. DŁOŃ – Na kartce dziecko odrysowuje swoje dłonie. Następnie w miejsce palców wpisuje 5 swoich mocnych stron, co w sobie lubi, z czego jest dumny, oczywiście maluchy mogą umieścić tam rysunki. Potem bierze drugą odrysowaną dłoń swojego kolegi, mamy, taty, nauczyciela; wypisuje mocne strony osoby, której „dłoń” otrzymał. Na koniec zabawy tak uzupełnione rysunki dłoni można zawiesić w widocznym miejscu, by zawsze można było zerknąć na swoje mocne strony.
  4. WIZYTÓWKA KOSZULKA – Do tej zabawy potrzebna będzie biała, bawełniana koszulka, mazaki, farby do ubrań lub kredki (ewentualnie można przygotować szablon koszulki z papieru). Zadaniem dziecka jest narysowanie na tej koszulce tego, co w sobie lubi, uważa, że robi dobrze, za co przyznałoby sobie medal.
  5. LUDZIK – Dzieci wycinają z papieru postać ludzką i podpisują ją. Następnie podają sobie w kręgu. Każdy z uczestników na napisać cechy pozytywne osoby wymienionej w „ludziku”.
  6. JESTEM CZŁOWIEKIEM, KTÓRY… – uczestnicy siedzą na krzesłach ustawionych w kształcie koła. Dla jednego z uczestników brak krzesła. Ten uczestnik stoi w środku i mówi zdanie: „Jestem człowiekiem, który…” – podając swoje ulubione zajęcia, pozytywne cechy – wszyscy, którzy spełniają warunki wyrażone w zdaniu muszą wstać i zmienić miejsce. Wówczas uczestnik któremu brakło miejsca powinien usiąść na zwolnionym krześle. Kto zostanie bez krzesła mówi zdanie: „Jestem człowiekiem…” i zabawa rozpoczyna się od początku.
  7. TWORZYMY GRĘ – przygotowujemy planszę do gry: na dużej planszy rysujemy kwadrat dzielimy go na mniejsze kwadraty (im więcej tym lepiej). W pierwszym małym kwadracie wpisujemy START. Na starcie ustawiamy cukierki, które będą pionkami każdego gracza. Gracze rzucają kostką. Rozpoczyna ten, który wyrzucił najmniejszą liczbę oczek. Rzuca jeszcze raz i przesuwa się do przodu o tyle miejsc ile wyrzucił oczek. Na polu, na którym się zatrzymał wpisuje wymyślone przez siebie zadanie (lub rysuje polecenie – nauczyciel, rodzic może pomóc) . Pozostali gracze wpisują zadanie wówczas, gdy trafią na puste pole. Jeżeli na polu, na którym się zatrzymają zadanie jest już wpisane, muszą je zrealizować. Każdy uczestnik, który dotrze do mety, może zjeść cukierka. Jeżeli pozostały pola puste, gdyż nie wpisano zadań, można kolejny raz stanąć na starcie. Wówczas otrzymuje się nowego cukierka.
  8. REKLAMA – uczestnicy piszą reklamę w której reklamują siebie jako najlepszego przyjaciela. 
  9. KUBEK – dzieci otrzymują kubek oraz coś, czym można kubek napełnić np. piasek, ryż itp. Prowadzący odczytuje tekst: „Wyobraźmy sobie nasze poczucie własnej wartości jako kubek. Kiedy jesteśmy z siebie zadowoleni nasz kubek jest pełny. Kiedy jesteśmy niezadowoleni jest pusty. Nasz kubek może być napełniony przez innych ludzi, kiedy mówią o nas dobrze. Z kolei my możemy napełniać ich kubki, mówiąc dobrze o nich. Kubki opróżniają się, jeżeli mówimy o innych rzeczy złe lub bolesne. Jeśli ciągle będziemy opróżniać kubki innych, nasze też nie będą napełnione. Kiedy mówimy komuś coś dobrego, ale sami w to nie wierzymy, nie napełniamy jego kubka. Człowiek ten słucha nas, ale do jego kubka nic nie wpada”. Przez chwilę rozmawiamy na temat tekstu. Następnie uczestnicy rozchodzą się po sali i napełniają kubki innych osób, wypowiadając o nich pozytywne stwierdzenia i przesypując część zawartości swoich kubków. Dzielimy się refleksjami z udziału w tym ćwiczeniu. 
  10. NAJBARDZIEJ LUBIĘ OSOBĘ, KTÓRA… – dzieci siedzą w kręgu patrząc na siebie. Kolejno mówią zdanie: „Najbardziej lubię osobę, która …” i tu podają jakąś cechę opisującą wybraną osobę. Pozostali odgadują, o kogo chodzi.
  11. LUBIĘ, GDY TY – uczniowie stoją w dwóch rzędach twarzą do siebie tak, aby każdy miał parę w drugim rzędzie. Zadaniem każdej osoby jest powiedzieć koledze (koleżance) z drugiego rzędu zdanie: „Lubię, gdy Ty…” Po zakończeniu wypowiedzi każdy przesuwa się
    o jedną osobę i mówi to zdanie kolejnej osobie. Oczywiście z innym zakończeniem. 
  12. RYSUNEK – uczestnicy otrzymują kartki papieru i pisaki, wypisują swoje imię, wykonują rysunek nt.: „Czułem się ważny gdy…”; po zakończeniu pracy omawiamy rysunki i przygotowujemy wystawę tych prac. 
  13. STOKROTKA – Przygotowujemy duży szablon stokrotki z zarysowanym środkiem oraz kilkunastoma płatkami wokół. W środku stokrotki dziecko wpisuje swoje imię lub wkleja swoje zdjęcie. Każdy płatek dziecko uzupełnia wpisując swoje charakterystyczne cechy/to,
    w czym jest wyjątkowe/umiejętności, których się ostatnio nauczyło. Stokrotkę można ozdobić w dowolny sposób. 
  14. PUZZLE – Przygotowujemy szablon, który zawiera kilkanaście pustych miejsc imitujących elementy puzzle. Są one podpisane, np. lubię; moja rodzina; moje hobby; rzeczy, które robię dobrze; nie lubię; marzę o…., jestem szczęśliwy, kiedy…; co chciałbym robić w przyszłości.
    Dzieci wypełniają szablon, malując lub tworząc collage z wycinanych rysunków, fotografii oraz słów z gazet. Po skończeniu tworzenia puzzli dzieci rozcinają je i układają. Mogą wymieniać się puzzlami.
  15. JESTEM DUMNY Z … – Potrzebna jest średniej wielkości tablica korkowa. Pomagamy dziecku przypinać do niej wszystkie rzeczy, z których czuje się dumne. Mogą być to nowo nabyte umiejętności, przedszkolne/szkolne sukcesy i inne osiągnięcia. Jeżeli dziecko ma
    problem z ich identyfikacją, subtelnie pomagamy mu w ich rozpoznaniu. Rzeczy, z których dziecko czuje się dumne, mogą być przypinane w dowolnej formie, na przykład w postaci namalowanych lub wyciętych z gazet obrazków. 
  16. MOJE ZWIERZĄTKO Nauczyciel pokazuje dzieciom obrazki różnych zwierząt i prosi, aby dzieci określiły ich mocne i słabe cechy. Następnie dzieci wybierają te cechy, które najbardziej kojarzy z własną osobą. W ten sposób i dziecko i nauczyciel dowiedzą się jak postrzega siebie dziecko, czy potrafi znaleźć swoje mocne i słabe strony. Obrazek można pokolorować, wykleić, pomalować. 
  17. CZTEROLISTNA KONICZYNKA Nauczyciel rozmawia z uczniami o tym, że każdy dostał coś dobrego od losu (talent plastyczny, piękne włosy, wyobraźnię…). Każde dziecko ma się zastanowić, jakie cztery dary otrzymał i napisać je lub narysować na wyciętej czterolistnej koniczynce. Następnie dzieci mają się zastanowić, jak wykorzystują te dary i przedstawić kolegom.
  18. KRĄG Dzieci stoją w kole. Nauczyciel przedstawia dzieciom sytuacje, w których mogłyby czuć się dumne – zanoszę dziennik  nauczycielowi, wycieram tablicę, dostałem dobrą ocenę, mam urodziny, wypadł mi ząb, kolega/koleżanka powiedziała mi komplement. Za każdym razem dziecko, którego to dotyczy, wchodzi on do środka koła. 
  19. SUKCESY Nauczyciel kładzie duży arkusz papieru, na którym na środku napisane jest MOJE SUKCESY i narysowane są kontury domu, szkoły i sylwetka dziecka. Każde dziecko wpisuje, jakie sukcesy odnosi w domu, w szkole i w kontaktach z rówieśnikami. 
  20. POZYTYWNA SAŁATKA Zabawa polega na zamianie miejsc przez uczniów, kiedy nauczyciel powie zdanie, z którym się identyfikują. To mogą być zdania dotyczące ulubionego sposobu spędzania czasu wolnego, pozytywnych cech, wszystkich sytuacji, w których uczeń mógłby się poczuć dowartościowany. 
  21. MOJA SYLWETKA Na kartce papieru dzieci rysują swoją sylwetkę. Na częściach ciała wpisują to, z czego są dumne, co czyni je wyjątkowymi (noga – świetnie strzelam gole, ręka – pięknie rysuję, głowa – potrafię grać w szachy, uśmiechnięte usta – jestem wesoły).
  22. JA JAKO Dzieci mają za zadanie wyobrazić sobie i narysować siebie jako przedmiot, kwiatek, instrument, kolor, samochód i dopisać pozytywne przymiotniki charakteryzujące ich osobę (samochód – szybki, sportowy, kwiatek – wrażliwy, bębenek – głośny, energiczny).
  23. MOJE ZALETY I WADY Nauczyciel prosi uczniów o wypisanie własnych zalet i wad. Każde dziecko wypisuje je na
    kartce.
Dodaj do zakładek Link.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *